શીતલ ઠાકર,ગાંધીનગર
આજના આધુનિક યુગમાં બાળકોના જીવનમાં બે ખતરનાક આદતો ઝડપથી પ્રવેશી રહી છે—જંક ફૂડ અને ડિજિટલ લત. મોબાઈલ, ટેબલેટ અને ટીવી જેટલી ઝડપથી બાળકોના હાથમાં આવ્યા છે, એટલી જ ઝડપથી પેકેટવાળા નાસ્તા, ફાસ્ટ ફૂડ અને શીતળ પીણાં તેમના રોજિંદા આહારમાં સામેલ થયા છે. આ બંને આદતો સાથે મળીને બાળકોના શારીરિક તથા માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર સંકટ ઊભું કરી રહી છે.
જંક ફૂડમાં જરૂરી પોષક તત્ત્વોનો ભારે અભાવ હોય છે, જ્યારે ચરબી, મીઠું અને ખાંડનું પ્રમાણ અતિશય વધુ હોય છે. આવા ખોરાકના સતત સેવનથી બાળકોમાં મોટાપો, ડાયાબિટીસ, હૃદયરોગ અને હોર્મોનલ અસંતુલન જેવી સમસ્યાઓ ઊભી થાય છે. તેની સાથે જ્યારે લાંબા સમય સુધી સ્ક્રીન સામે બેસવાની આદત જોડાય છે, ત્યારે શારીરિક હલનચલન ઘટે છે, આંખો પર વધારાનો ભાર પડે છે અને ઊંઘની સ્વાભાવિક પ્રક્રિયા બગડે છે.
ડિજિટલ લત બાળકોના માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર પણ ઊંડો પ્રભાવ છોડી રહી છે. સતત મોબાઈલ અને વિડિયો ગેમ્સના સંપર્કથી બાળકોમાં ચીડિયાપણું, ગુસ્સો, ચિંતા, એકલતા અને એકાગ્રતાની અછત જોવા મળે છે. અભ્યાસમાં રસ ઘટવો, યાદશક્તિ નબળી પડવી અને પરિવાર તથા સમાજથી દૂર થવું તેની ગંભીર અસરો છે.
જ્યારે જંક ફૂડ અને ડિજિટલ લત સાથે મળીને બાળકોના જીવનનો ભાગ બને છે, ત્યારે તેમનું સર્વાંગી વિકાસ ખોરવાય છે. શરીરને જરૂરી પોષણ મળતું નથી અને મનને જરૂરી સંતુલન તથા શાંતિ મળતી નથી. આ સ્થિતિ ભવિષ્યમાં ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ ઉપરાંત વર્તન સંબંધિત પડકારો ઊભા કરી શકે છે.
આ પરિસ્થિતિમાં માતા-પિતા અને વાલીઓની જવાબદારી સૌથી મહત્વપૂર્ણ બને છે. બાળકો માટે સ્ક્રીન સમયની સ્પષ્ટ મર્યાદા નક્કી કરવી, બહાર રમવા અને શારીરિક પ્રવૃત્તિમાં ભાગ લેવા પ્રોત્સાહિત કરવું તથા પરિવાર સાથે સમય વિતાવવાની સંસ્કૃતિ વિકસાવવી જરૂરી છે. સાથે જ ઘરનું તાજું અને પૌષ્ટિક ભોજન અપનાવવાની આદત વિકસાવવી અને બહારના ખોરાકથી શક્ય તેટલું દૂર રાખવું જરૂરી છે.
શાળાઓ અને સમાજે પણ આ દિશામાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવવી પડશે. ડિજિટલ શિસ્ત અંગે માર્ગદર્શન, સ્વસ્થ આહાર વિષયક જનજાગૃતિ અને રમતો તથા યોગ જેવી પ્રવૃત્તિઓને પ્રોત્સાહન આપવું આજની સમયની આવશ્યકતા બની ગઈ છે.
સંદેશ સ્પષ્ટ છે—બાળકોનું સ્વાસ્થ્ય અને ભવિષ્ય આપણા હાથમાં છે. આજની નાની બેદરકારી આવતીકાલે મોટો પસ્તાવો ન બને, તે માટે જંક ફૂડ અને ડિજિટલ લત બંને સામે આજે જ સચેત થવું અનિવાર્ય છે.
