શીતલ ઠાકર,ગાંધીનગર
દર વર્ષે 14 ફેબ્રુઆરીના રોજ ઉજવાતો વેલેન્ટાઈન ડે આજે માત્ર એક દિવસની ઉજવણી રહ્યો નથી. આ દિવસે થતી પ્રવૃત્તિઓ અને કાર્યક્રમો જોઈને સનાતન સંસ્કૃતિમાં વિશ્વાસ રાખનારા દરેક વ્યક્તિના મનમાં એક ગંભીર પ્રશ્ન ઊભો થાય છે — શું વેલેન્ટાઈન ડેના નામે આપણે ધીમે ધીમે આપણી સંસ્કૃતિ અને ધાર્મિક મૂલ્યોથી દૂર જઈ રહ્યા છીએ?
આજે સમાજમાં સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળે છે કે 14 ફેબ્રુઆરીના વેલેન્ટાઈન ડેના નામે પશ્ચિમી સંસ્કૃતિનું અનુકરણ થઈ રહ્યું છે. શહેરોથી લઈને નાનાં વિસ્તારો સુધી ઠેરઠેર પાર્ટીઓ, કાર્યક્રમો, ઇવેન્ટ્સ અને દેખાડાભરી ઉજવણીઓ યોજાઈ રહી છે. પ્રેમના નામે નાઇટ પાર્ટી સંસ્કૃતિ, અશોભનીય કાર્યક્રમો અને ક્ષણિક મનોરંજનને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે.
આ પ્રવૃત્તિઓ સાથે સાથે સોશિયલ મીડિયા પણ આ વિચારધારાના પ્રસારનું મહત્વનું માધ્યમ બની ગયું છે. WhatsApp પર વેલેન્ટાઈન ડે સંબંધિત મેસેજ, સ્ટેટસ અને ફોરવર્ડ્સ, Facebook પર પોસ્ટ્સ અને રીલ્સ, તેમજ અન્ય સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર સતત પ્રસરી રહેલા સંદેશાઓ સમાજની માનસિકતા પર અસર કરી રહ્યા છે. આ સંદેશાઓ દ્વારા દેખાડા, ક્ષણિક લાગણી અને પશ્ચિમી જીવનશૈલીને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવે છે, જેના પરિણામે સમાજમાં સનાતન સંસ્કૃતિના સંયમ, મર્યાદા અને ધાર્મિક વિચાર પ્રત્યેની ભાવના ધીમે ધીમે ક્ષીણ થતી જઈ રહી છે.
આવી ઉજવણીઓ અને કાર્યક્રમો માત્ર મનોરંજન પૂરતા સીમિત નથી રહેતા, પરંતુ તે સમાજની વિચારધારા પર પણ ઊંડી અસર કરે છે. ખાસ કરીને યુવા પેઢી ધીમે ધીમે સંયમ, મર્યાદા અને સંસ્કારથી દૂર જઈ રહી છે — અને આ જ સૌથી મોટી ચિંતા છે.
સનાતન સંસ્કૃતિમાં પ્રેમ કોઈ એક દિવસ પૂરતો સીમિત નથી. અહીં પ્રેમનો અર્થ છે સંયમ, ત્યાગ, મર્યાદા અને કર્તવ્ય. પરિવાર પ્રત્યેની જવાબદારી, વડીલો પ્રત્યેનો આદર, સમાજ પ્રત્યેની ફરજ અને જીવનભરની પ્રતિબદ્ધતા — આ બધું સનાતન વિચારધારામાં પ્રેમના આધારસ્તંભ છે.
સનાતન દૃષ્ટિએ પ્રેમ ભોગવિલાસ નથી, પરંતુ આત્મિક જોડાણ અને જીવનભર ચાલતો સંકલ્પ છે. પ્રેમ દેખાડામાં નથી, પરંતુ સંસ્કારમાં વસે છે. જ્યારે પ્રેમ સંસ્કારથી અલગ પડે છે, ત્યારે તે માત્ર ક્ષણિક લાગણી બની રહે છે અને જીવનમૂલ્યોને નબળા બનાવે છે.
તેની સામે, પશ્ચિમી સંસ્કૃતિમાં પ્રેમને એક તારીખ, એક દિવસ અને ઘણી વખત એક વેપારી ઉત્સવમાં સીમિત કરી દેવામાં આવે છે. ભેટો, દેખાડો, સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ્સ અને કાર્યક્રમો દ્વારા પ્રેમને પ્રદર્શનનું સાધન બનાવવામાં આવે છે. આ વિચારધારા ભારતીય જીવનશૈલી અને સનાતન સંસ્કૃતિ સાથે સહજ રીતે બંધબેસતી નથી.
પ્રશ્ન એ નથી કે પ્રેમ વ્યક્ત કરવો ખોટું છે. પ્રશ્ન એ છે કે શું પ્રેમ વ્યક્ત કરતા કરતાં આપણે આપણી ધાર્મિક ઓળખ અને સંસ્કાર ભૂલી રહ્યા છીએ? શું પશ્ચિમી સંસ્કૃતિનું અનુકરણ આપણને આપણી જ ધરોહરથી દૂર લઈ જઈ રહ્યું નથી?
14 ફેબ્રુઆરીના વેલેન્ટાઈન ડેના નામે યોજાતા અનેક કાર્યક્રમો યુવા પેઢીને સંયમ અને સંસ્કારથી નહીં, પરંતુ ક્ષણિક આકર્ષણ અને દેખાદેખી સાથે જોડે છે. આ માર્ગ સનાતન પરંપરાનો માર્ગ નથી.
આ લેખ કોઈ વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો વિરોધ નથી. આ એક ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક ચિંતન છે. પશ્ચિમી સંસ્કૃતિનું અનુકરણ કરતા પહેલા પોતાના ધર્મ, પરંપરા અને સંસ્કારને સમજવાની આ એક નમ્ર પરંતુ સ્પષ્ટ અપીલ છે.
પ્રેમ એક દિવસની પાર્ટી નથી.
પ્રેમ જીવનભર ચાલતી જવાબદારી છે.
પ્રેમ ધર્મ સાથે જોડાયેલો ભાવ છે — આ જ સનાતન વિચાર છે.
વિચાર કરો…
14 ફેબ્રુઆરીના વેલેન્ટાઈન ડેની ઉજવણીમાં
ક્યાંક આપણે સનાતનથી તો દૂર નથી જઈ રહ્યા?
