માનવી તું માનવ બન, કુદરત બચાવ—નહીં તો નાશ અનિવાર્ય

શીતલ ઠાકર,ગાંધીનગર

એક તરફ હરિયાળો કુદરતી વિશ્વ, બીજી તરફ પ્રદૂષણ અને વિનાશ—પસંદગી હવે માનવજાતના હાથમાં

દર વર્ષે 21 માર્ચે ઉજવાતો વિશ્વ વન દિવસ આજના સમયમાં માત્ર એક પ્રતીકાત્મક ઉજવણી નહીં, પરંતુ સમગ્ર માનવજાત માટે એક ગંભીર ચેતવણી બની ગયો છે. વધતી જતી ગ્લોબલ વોર્મિંગ, હવામાન પરિવર્તન અને વૈશ્વિક સ્તરે વધતું પ્રદૂષણ આજે પૃથ્વીના અસ્તિત્વને જ પડકાર આપી રહ્યું છે. વિશ્વના અનેક દેશોમાં તાપમાનમાં સતત વધારો, અસમય વરસાદ, ભયાનક ગરમીની લહેરો, પાણીની અછત અને કુદરતી આપત્તિઓમાં વધારો—આ બધું સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવે છે કે કુદરતનું સંતુલન ગંભીર રીતે બગડી ગયું છે.

જંગલો અને વૃક્ષો પૃથ્વીના “ફેફસા” તરીકે ઓળખાય છે, પરંતુ આજે એ જ ફેફસાઓને માનવ વિકાસના નામે નિષ્ઠુર રીતે નષ્ટ કરવામાં આવી રહ્યા છે. ઉદ્યોગોના વિસ્તરણ, રોડ-બાંધકામ, શહેરીકરણ અને ખનન પ્રવૃત્તિઓને કારણે લાખો હેક્ટર જંગલોનો નાશ થઈ રહ્યો છે. તેના પરિણામે કાર્બન ડાયોક્સાઇડનું પ્રમાણ વધી રહ્યું છે અને ગ્લોબલ વોર્મિંગની અસર વધુ ઘાતક બની રહી છે.

આ સાથે જ, હવામાં ઝેરી વાયુઓ, નદીઓમાં રસાયણિક કચરો, જમીનમાં પ્લાસ્ટિક અને ઘન કચરાનો ભરાવો—આ બધું મળી સમગ્ર પર્યાવરણને પ્રદૂષિત બનાવી રહ્યું છે. માનવી પોતાની સુવિધા માટે કુદરતનો બેફામ શોષણ કરી રહ્યો છે, પરંતુ એ વાત ભૂલી રહ્યો છે કે કુદરત વગર માનવજાતનું અસ્તિત્વ શક્ય નથી.

આજે સ્થિતિ એવી બની ગઈ છે કે કુદરત પોતે જ ચેતવણી આપી રહી છે. ક્યાંક ભારે વરસાદથી પૂર આવી રહ્યા છે તો ક્યાંક તીવ્ર ગરમીથી લોકો પરેશાન છે. હિમનદીઓ ઓગળી રહી છે, સમુદ્રનો સપાટો વધી રહ્યો છે અને જીવજંતુઓ તથા પ્રાણીઓની અનેક પ્રજાતિઓ લુપ્ત થવાની કગાર પર છે. આ તમામ પરિસ્થિતિ માનવજાત માટે ખતરાની ઘંટડી સમાન છે.

આવા સમયમાં માત્ર સરકારો કે આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ પર નિર્ભર રહેવું પૂરતું નથી. દરેક વ્યક્તિએ પોતાની જવાબદારી નિશ્ચિત કરવી જરૂરી છે. નાની નાની બાબતો—જેમ કે વધુમાં વધુ વૃક્ષારોપણ કરવું, પાણીનો સદુપયોગ કરવો, પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ ઘટાડવો, પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ કરવો—આ બધું મળીને મોટા પરિવર્તન લાવી શકે છે.

શાળાઓ, કોલેજો, સામાજિક સંસ્થાઓ અને સ્થાનિક તંત્રોએ પણ સંયુક્ત રીતે પર્યાવરણ સંરક્ષણ માટે સક્રિય ભૂમિકા ભજવવી જોઈએ. માત્ર એક દિવસની ઉજવણી પૂરતી નથી, પરંતુ આ એક સતત ચાલતી પ્રક્રિયા હોવી જોઈએ. જાગૃતિ સાથે કાર્યવાહી કરવી એ આજની સૌથી મોટી જરૂરિયાત છે.

વિશ્વ વન દિવસ આપણને માત્ર સંદેશ નથી આપતો, પરંતુ કડક ચેતવણી આપે છે—જો આજે આપણે કુદરતને બચાવવા માટે સજાગ નહીં બનીએ, તો આવનારા સમયમાં નાશ અનિવાર્ય છે. માનવજાતે હવે પોતાના વિકાસના મોડલ પર ફરી વિચાર કરવાની જરૂર છે અને કુદરત સાથે સંતુલન જાળવી આગળ વધવું પડશે.

“માનવી તું માનવ બન, કુદરત બચાવ—નહીં તો નાશ અનિવાર્ય.”